| Aile Hekimliği |
Geri |
|
Ülkemizde Yapılması Gerekenler Çıkarılacak kanun ve yönetmelikler
Çıkarılacak kanun, sağlık ocaklarının yeniden yapılandırılması ve aile hekimliği birimi kurulmasına dair kriterler ve hizmet binalarının fizik yapı, araç, gereç ve malzeme standartları ile hizmetlerine dair usul ve esaslar ile Aile hekimlerinin sunacakları hizmetlerin nitelikleri ve hizmet başarı durumlarını denetlemek için sağlık müdürlükleriyle yapacakları sözleşmelerin usul ve esaslarını içermelidir.
Sevk zinciri
İlk müracaatlar kayıtlı olunan aile hekimliği birimine, aile hekimliği birimi olmayan yerlerde sağlık ocağına yapılmalıdır. Ancak bu kurumlarda çalışan hekimler gerekli görürse kişileri, ikinci basamak sağlık hizmeti veren kuruluşa sevk edebilirler. Acil vakalar hariç olmak üzere, sevk zincirine uyulması zorunlu olmalı, kişiler bu sevk zincirine uymadıkları takdirde, istedikleri hekim ve sağlık kuruluşundan ücretlerini doğrudan kendileri ödemek koşuluyla yararlanmalıdır.
Aile Hekimliği Birimleri
Kurulacak Aile hekimliği birimi, birime kayıtlı bireylerin sağlığını korumak ve geliştirmek üzere kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamakta tanı ve tedavi kurumlarına özgü hizmetlerinin verildiği birinci basamak sağlık kuruluşları olmalıdır. Her bireyin bir aile hekimine kaydolması zorunlu olmalı, Aile hekimliği birimi sağlık ocağı hizmet bölgesi olacaksa burada çalışan aile hekimleri arasından olmak kaydıyla herkes istediği bir aile hekimine kayıt olabilmelidir. Bir aile hekimine kayıtlı olabilecek kişi sayısı 3000'i aşmamalı, gerektiğinde bu sınıra ilişkin değişiklikler Sağlık Bakanlığınca yapılmalıdır. Zorunlu haller dışında altı aydan önce aile hekimi değiştirilmemeli, her aile hekimliği biriminde, aile hekimliği görevini yerine getirecek bir hekim, bir ebe ve/veya bir hemşire yer almalıdır. Aile hekimi, görev yaptığı birime ait arşiv ve kayıt işlemlerinin düzenli olarak tutulmasından sorumlu olmalıdır. Aile hekimliği biriminin fiziki mekan, alt yapı, malzeme, çalışacak personel ve hizmet standartları ile hizmetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenmeli, sözleşmeli olarak aile hekimliği yapan hekimler aynı zamanda mesleklerini serbest olarak icra edememelidir. Aile hekimliği yapabilmek için, Bakanlıkça düzenlenen standart aile hekimliği eğitim programını tamamlamak zorunlu olmalı, aile hekimliği eğitim programı, standart ve müfredatı Bakanlıkça, ilgili kurum ve kuruluşların işbirliğiyle hazırlanmalıdır. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Aile Hekimliği Uygulaması: Aile hekimliği uygulaması için aile hekimliği birimleri oluşturulmalı, bu birimler bulundukları bölgelerdeki sağlık merkezleri ile bağlantılı olmalıdır. Bu sağlık merkezleri sağlık grup başkanlıkları bünyesinde nüfus (30-60 bin) bazında örgütlenmeli ve aile hekimliği birimleri dışında merkez laboratuvarı, yönetim birimi, halk sağlığı birimi gibi birimler bulunmalıdır. Mevcut örgütlenme modeli içinde birinci basamak sağlık kurumlarınca (Sağlık Ocakları) verilmekte olan adli hekimlik, kamuya ve çevreye yönelik sağlık hizmetleri aile hekimliği birimi hizmetlerinden ayrılmalıdır. AÇSAP Merkezi, Verem Savaş Dispanserleri gibi dikey örgütlenmelerin görevleri zaman içinde aile hekimliği birimlerine devredilmelidir. Bu hizmetlerin toplumsal boyutu sağlık merkezleri çerçevesinde yürütülmelidir. Yeni yapılanmada bu kurumların mevcut alt yapısından yararlanılabilir. Mevcut sistemde bölge tabanlı sunulan hizmet, nüfus tabanlı hale getirilmeli ve bireyler bu basamakta farklı aile hekimlerini seçebilme özgürlüğüne sahip olmalıdır. Belirlenecek koşullar dahilinde aile hekimlerinin de hastalarını seçme hakkı olmalıdır. Sağlık sisteminin ilk başvuru yeri birinci basamak hekimi olmalı, ikinci ve üçüncü basamağa aciller dışında ancak sevk ile başvurulabilmelidir. Diğer basamaklarda hastaya yapılan işlemler hakkında aile hekimine geri bildirim mutlaka yapılmalı ya da yapılması sağlanmalıdır.Örgütlenmede bölgesel ve sosyal farklılıklar gözetilmeli ve bunlar yerel inisiyatif kullanılarak ve bölgesel ihtiyaçlar dikkate alınarak belirlenmelidir. Aile hekimliği uzmanı yetiştiren eğitim kurumları (Aile Hekimliği Araştırma ve Eğitim Birimleri, Eğitim Sağlık Ocağı vb.) da sağlık örgütlenmesi içinde aktif görev almalı, bireyleri kayıt etmelidir. Birinci Basamakta Aile Hekimliği Uygulaması Yapacak Hekimler: Birinci basamakta çalışacak hekimler bu alanda özgün mezuniyet sonrası eğitim almış olmalıdırlar. Ülkemizde bu eğitimi almış hekimler "aile hekimliği uzmanlarıdır". Bugün için aile hekimliği uzmanlarının sayısı ülke ihtiyacını karşılamada yeterli değildir ancak şu anda görev yapmakta olan pratisyen hekimler de eklendiğinde oluşan sayı ülkenin birinci basamak hekim ihtiyacını karşılamak için yeterli hale gelmektedir. Pratisyen hekimlerin bu görevleri yerine getirebilmeleri için uygun eğitimden geçirilmeleri gerekir.Buna rağmen diğer dal uzmanlarının da birinci basamak hekimi olarak çalışmaları istenirse; bu, sistem uzmanları dışındaki genel tıp dallarının (yan dal uzmanları dışındaki İç Hastalıkları, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanları gibi) uzmanları ile sınırlı olmalı, bu uzmanların görebilecekleri hastalar kendi disiplin tanımları içinde olmalı ve bu uzmanlar sadece birinci basamakta görev yapmalıdırlar. Yaş, cinsiyet, hastalık ayrımı yapmadan aile hekimliği uzmanı gibi çalışmak için mutlaka belirlenmiş bir eğitimden geçmiş olmaları zorunlu olmalıdır. Tüm bunlara ek olarak diğer uzmanların birinci basamağa dahil edilmesinin sağlık bakım maliyetlerini arttırabilecegi gözardı edilmemelidir.Aile hekimliği yapmak istemeyen pratisyen hekimler için,adli hekimlik,acil hekimliği,okul sağlığı,çevre sağlığı,toplum sağlığı gibi yan dallarda çalışma ortamları sağlanmalıdır. Aile Hekimliği Çalışma Ortamları: Sözü edilen disiplin tanımı gereği aile hekiminin görev yapması için en uygun yerler başvuranların yaş, cinsiyet ya da hastalıklarının ayırt edilmediği, kişiye yönelik koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin bir arada sunulabileceği ortamlardır. Aile hekiminin daha verimli çalışabilmesi için hizmetin sürekliliğinin sağlanması önemlidir. Bu, kişinin bir hekimi tercih ederek sürekli ona başvurması ile kendiliğinden oluşabileceği gibi, herkesin bir hekime ya da sağlık kuruluşuna kayıt yaptırması ya da belli bir bölgenin bir kuruma bağlanması ile de sağlanabilir. Mevcut koşullarda aile hekimleri ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezleri, devlet hastaneleri, kurum hekimlikleri, sağlık merkezleri, sağlık ocakları, çeşitli kuruluşlara ait dispanserler ve özel sağlık kuruluşlarında görev yapmaktadır. Basamaklandırılmış bir sağlık sisteminde, aile hekimi bu sistemin birinci basamağı olarak tanımlanmış birimlerde görev almalıdır. Aile hekimi çalıştığı konumda her hastasına bütüncül yaklaşmalı, hastayı hekime getiren sorunun çözümünün yanı sıra kişiye yönelik koruyucu sağlık girişimlerini (sağlık eğitimi, tarama testleri, bağışıklama, kemoprofilaksi vb.) de sunmalı, tüm bu hizmetleri verirken kişiyi biyopsikososyal varlığı ve fiziksel ortamıyla bir bütün olarak ele almalıdır. Kendisi dışında diğer sağlık çalışanları ve diğer dal uzmanlarının hastasının bakımındaki rolü konusunda hastasını bilgilendirerek yönlendirici olmalı, bu hizmeti çalıştığı kurumun ya da sağlık sisteminin özellikleri kapsamında koordine etmelidir. Sağlık teknolojisinin yerinde kullanılmasını sağlamak da bu koordinasyon görevinin içindedir. Aile hekimi içinde yaşadığı topluma karşı kısıtlı kaynakların verimli kullanımı konusunda sorumluluk sahibidir. Birinci Basamakta Çalışma Ortamının Standartları: Aile Hekimliği Birimleri aynı standartlar ve çalışma prensiplerine tabi olmak üzere, özel ya da kamuya ait olabilir. Tek aile hekiminin çalıştığı birimler ya da grup olarak çalışılan birimler şeklinde düzenlenebilir. Maliyetleri düşürmesi ve hekim çalışma sürelerinde esnekliğe olanak vermesi bakımından grup olarak çalışılan birimler (3-5 hekimden oluşan) tercih edilebilir. Ancak burada çalışan hekimler yukarıda tanımlanan birinci basamak hekimleri olmalıdır. Çalışılacak birimlerde hekimin yanısıra ebe-hemşire, tıbbi sekreter ve hizmetli bulunmalı, bunun dışında aile hekimleri laboratuvar, diyet, sosyal ve ruhsal bakım vb hizmetleri hastalarına sunabilecek olanakları ve bağlantıları sağlamalıdır. Çalışılacak ortamda en az bir görüşme odası, bir müdahale odası (jinekolojik masa, küçük cerrahi girişimler için ), bekleme odası ve kayıtlar için arşiv bölümü bulunmalıdır.
Sağlık Bilgi Kayıt Sistemi
Aile hekimlerinin,ikinci ve üçüncü basamak tanı ve tedavi kurumları,eczaneler ve Genel Sağlık Sigortası kurumu ile on-line bağlantı kurabileceği bir ağ kurulmalıdır.Denetim oluşturulacak bu sağlık bilgi kayıt sistemi üzerinden yapılmalı,gerektiğinde elektronik bilgi taşınması veya yazılı döküman alınması sağlanmalıdır.Mernis projesinde olduğu gibi her vatandaşa ait kimlik numarası veya benzeri bir kayıt numarası ile her basamak sağlık kurumunda işlem yapılabilmelidir. İyi bir kayıt sistemi mutlaka hayata geçirilmeli ve bu kayıt sistemi yalnızca hastalık kodlamalarını içeren değil, hastalık kodlarını hastaların başvuru nedenleriyle ilişkilendiren, probleme dayalı birinci basamak kayıt sistemi olmalıdır (Örneğin WONCA tarafından geliştirilmiş olan ICD ile uyumlu International Classification of Primary Care 2-ICPC 2- kayıt sistemi).
Aile Hekimliği Eğitimi
Geçiş Dönemi Eğitimi: Ülke nüfusunun yapısına göre planlanmış yeter sayıda aile hekimliği uzmanı sağlanana kadar sürdürülecek bir eğitim dönemidir. Uyum eğitimi ve klinik eğitimi içermeli, sonunda "Aile Hekimliği Uygulama Sertifikası" verilmelidir. Geçiş dönemi sonrası aile hekimleri ayrıca tamamlayıcı eğitim almalıdır. Bu dönemde aile hekimliği uzmanlarına uyum eğitimi, pratisyen hekimlere de uyum eğitiminin yanısıra klinik eğitim verilmelidir. Aile hekimliği uygulama sertifikası almış pratisyen hekimler diledikleri takdirde belirlenecek ileri eğitimleri aldıktan ve tezlerini verdikten sonra öngörülecek sınavları geçmek koşuluyla Aile hekimliği uzmanı olabilmelidir. Bu geçiş dönemi eğitimi bir defaya mahsus ve belirlenecek bir süre için olmalıdır. Uzmanlık Eğitimi: Uygulanageldiği gibi aynı şekilde üniversitelerde tıp fakültelerinin Aile Hekimliği Anabilim dalları veya Sağlık Bakanlığı'na bağlı eğitim ve araştırma hastanelerinde bir kısmı sahada ve bir kısmı da klinik de geçecek şekilde en az 3 yıllık bir süre ile devam etmelidir. Bu eğitimlerle dünya standartlarında birinci basamak uzman hekimi yani aile hekimi yetişecek ve sürekli tıp eğitimleri ve yeterlilik kurulları ile de eğitimlerin devamlılığı gerçekleşecektir. Aile Hekimliği Uzmanlık Eğitimi, Pratisyen Hekimlerin Geçiş Dönemi Eğitimleri ve Görev Ünvanları: Uzmanlık eğitiminin yapısı; Aile hekimliği uzmanlık eğitiminin 3 bileşeni vardır: Hastane klinik rotasyonları, aile hekimliği uygulama eğitimi ve aile hekimliği bölüm eğitim etkinlikleri. Hastane klinik rotasyonlarının 2 yıl sürmesi ve bölüm eğitim etkinliklerinin tüm eğitim süresince haftada ya da onbeş günde bir sürdürülmesi gerekir. Yakın zamana kadar aile hekimliği uzmanlık eğitimlerinde aile hekimliği uygulama eğitimi yer almamaktaydı. Günümüzde de bu uygulama yeterli yaygınlığa ulaşmamıştır. Ancak bu eğitimin koşullarının hazırlanması tüm ülkelerde zaman almış ve Avrupa Birliği 1986 / 457 Direktifi'nde de belirtildiği gibi, uzmanlık eğitimlerinin belgelenmesinde uygulama eğitimi koşulu aranması için önce bu eğitimin koşullarının hazırlanması gerekmiştir. Aile hekimliği uygulaması için uygun eğitim merkezleri ve alan eğiticileri en kısa zamanda hazırlanmalı ve gerekli alt yapı oluşturulmalıdır. Aile Hekimliği Uzmanlık Eğitiminde yer alan hastane rotasyonlarının amacı :
Rotasyonların yeri ve süresi aile hekimliği uzmanının kazanması hedeflenen yeterlikler, bilgi, beceri ve tutum hedefleri dikkate alınarak belirlenmeli ve bu belirlemede eğitimin yapılacağı akademik merkezler için esneklik sağlanmalıdır. Eğitimdeki klinik konular birinci basamağa yönelik olarak ve aile hekimliği klinik yaklaşımı çerçevesinde ele alınmalıdır. Aile Hekimliği Uygulama eğitimleri, akademik birimlere bağlı aile hekimliği uygulama merkezlerinde yapılmalı ve bu merkezlerde Aile Hekimliği eğiticileri bulunmalıdır. Bu amaçla, aile hekimliği eğitim merkezlerine dönüştürülmüş semt poliklinikleri, sağlık ocakları, AÇSAP merkezleri ve grup pratiği yapılan özel birinci basamak muayenehaneleri, belli eğitim ve eğitici standardına sahip oldukları sürece, kullanılabilirler. Bunların yeterlilikleri Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği Yeterlilik Kurulunca belirlenecek standartlara göre takip edilmelidir. Uygulama eğitimi hastayla görüşme ve aile hekimliği klinik problem çözme yaklaşımı çerçevesinde yapılmalıdır. Uzmanlık eğitiminin yürütülmesi; Aile hekimliği uzmanlık eğitimi üniversitelere ve bakanlık eğitim araştırma hastanelerine bağlı birimler tarafından yürütülmelidir. Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde Aile Hekimliği Şeflikleri oluşturulmalıdır. Eğitim sorumluları Aile Hekimliği uzmanı olmalıdır. Aile hekimliği uzmanlık eğitimindeki uygulamalarda üniversitelerin anabilim dalları ve Sağlık Bakanlığı, protokollerle belirlenmiş, işbirliği yapmalıdır. Bölge hastaneleri akademik birimlere bağlı uygulama alanları olarak kullanılmalıdır. Uzmanlık eğitiminin değerlendirilmesi ve Yeterlik Sınavları; Hazırlanacak uzmanlık tezleri mutlaka aile hekimliği alanından olmalı, uzmanlığa yükseltilme ile ilgili diğer hususlarda güncel tababet uzmanlık tüzüğü hükümleri geçerli olmalıdır. Uzmanlık sınavında mutlaka aile hekimliği öğretim üyesi bulunmalıdır. Aile Hekimi Eğitimi (Sertifikalandırma) ve Geçiş Dönemi Eğitimi Stratejileri; Aile hekimliği uzmanlık eğitimi yoluyla ülkenin aile hekimliği uzmanı ihtiyacının karşılanmasının uzun zaman alacağı bir gerçektir. Bu nedenle daha kısa süreli bir eğitim programıyla pratisyen hekimlerin aile hekimi görev ünvanı alması gerekebilecektir. Bu eğitim, hizmeti aksatmadan ve geçici bir süre için yapılmalı ve uzmanlık eğitiminin alternatifi olarak görülmemelidir. Pratisyen hekimlerin geçiş dönemi eğitimleri kademeli olarak yürütülmeli ve belgelendirilmelidir. Bu şekilde katılımcı isterse aile hekimliği uzmanlık eğitiminin gereklerini yerine getirmeye kadar ilerleyebilmelidir. Bu ilerlemeyi özendirecek düzenlemeler yapılmalıdır. Yürütülecek geçiş dönemi eğitimine ek olarak, tüm birinci basamak hekimlerinin aile hekimliği uzmanı olması koşulunu sağlamak amacıyla, aile hekimliği uzmanlık eğitimi verecek kadrolar, uzmanlık eğitimi verilen birimler ve asistan kadroları arttırılmalı, aile hekimliği uzmanlığı özendirilmelidir. Geçiş dönemi süresi bittiğinde, tıp fakültesini bitirecek yeni mezunlar birinci basamakta çalışabilmek için aile hekimliği uzmanlık eğitimini almak zorunda olmalıdırlar.Geçiş dönemi eğitiminde Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği ve Aile Hekimliği Anabilim Dalları diğer uygulanan ülkelerde olduğu gibi aktif rol üstlenmelidir.
Genel Sağlık Sigortası Kurumu
Emekli sandığı,bağkur,sosyal sigortalar kurumu,yeşil kart,yaşlılık kartı ve diğer resmi kurum ve kuruluşlar Genel Sağlık Sigortası Kurumu altında birleştirilmelidir.Bu kurum sağlık harcamalarının organizasyonunu ve kontrolünü yapmalı,toplanan primlerin tek elden dağıtımını sağlamalıdır.İkinci ve üçüncü basamaktaki tanı ve tedavi kurumları sevkli hastanın geribildirimini yapmadıkça ücret almamalıdır.Vatandaşların tümü sağlık güvencesi altına alınmalı,ödeme gücü olmayanların ödemesi devlet tarafından yapılmalıdır.isteyen vatandaşlar ayrıca özel sigorta yaptırabilmeli,ücretini ödemek kaydıyle istediği aile hekiminden de hizmet alabilmelidir.Aile hekimi sağlık hizmetini sunarken hasta-hekim arasında parasal yönden hiçbir ilişkiye girmemeli,tüm ödeme ve kontroller Genel Sağlık Sigorta Kurumu tarafından yapılmalıdır.
Aile Hekimliği Özlük Hakları
Aile hekimi ihtiyacı il düzeyinde, o ilin nüfus yapısı, coğrafi özellikleri, hastalık örgüsü ve sağlık istatistikleri dikkate alınarak belirlenen ölçütlere göre, azami 3000 kişiye bir aile hekimi düşecek şekilde, yerel teşkilatların önerisi ile Sağlık Bakanlığı ve Genel Sağlık Sigortası kurumunca (GSSK) belirlenir. Aile hekimleri GSSK ile yapacakları muhtemelen 1 yıllık sözleşme ile çalışır. Değişik şekilleri olmasına karşın, ülkemiz için ücretlendirme;sabit ücret (maaş)+kişi başı ödeme+ prim şeklinde olabileceği gibi karmaşık şekilleri de uygulanabilir. Aile hekimi iş yerinde uluslararası sözleşmelerde belirtilen esaslara uygun olarak 40 saat çalışabilir. Hizmetin devamlılığı nedeniyle mesai dışı çalışma düzeni, diğer aile hekimi veya sağlık kuruluşlarının katılımıyla sağlanır. Toplum sağlığını ilgilendiren konularda, Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği hedeflere ulaşan aile hekimlerine, mevzuata göre maddi ve manevi ödüllendirme yapılmalıdır. Aile Hekiminin Ücretlendirilmesi: Aile hekimlerinin ücretlendirilmesi konusunda, Dünya Sağlık Örgütü ve WONCA, belli bir sabit ücret ve / veya kişi başı (per capita) ödemeye ek olarak, hizmet başı (fee for service) ödemeyi içeren karma bir sistemi en uygun model olarak önermektedir. Ülkemizde de sisteme girmeyi ve hasta kaydetmeyi özendirmek için bu yaklaşım uygundur. Sistem içinde ikinci ve üçüncü basamak kurumlara yapılacak ödemeler, gönderilen hastayla ilgili bilgilerin birinci basamağa geri bildiriminden sonra yapılmalıdır. Ancak bu geri bildirim sadece birinci basamak hekimini hastasına yapılan işlemler hakkında bilgilendirme şeklinde olmalıdır. Sonuç olarak; ülkemizde birinci basamak sağlık hizmetlerinde kalitenin daha da artırılması için; Gelişmiş ülkelerdeki sağlık düzeyi ölçütlerine ve kaliteli birinci basamak sağlık hizmetlerine ulaşabilmek amacıyla, birbiriyle aynı olmayan ancak birbirini tamamlayacak unsurlar olarak; koruyucu sağlık hizmetlerinin geliştirildiği, Aile Hekimliği'nin uygulamaya geçirildiği, sosyal güvencelerin birleştirilerek genel sağlık sigortasının tesis edildiği, tanı ve tedavi kurumları ile teşkilat yapısının ve mevzuatın yeniden oluşturulduğu ve birbirine otomasyon sistemiyle bağlı sağlık bilgi sisteminin kurulduğu güçlü büyük bir yapılanmaya gerek vardır.
|
| Geri Ana Sayfa |