Aile Hekimliği

Geri

Aile Hekimi ve Aile Hekimliğinin Evrensel Tanımı Tüm dünyada tanımlandığı şekliyle Aile hekimi; yaş, cins ve hastalık ayrımı yapmaksızın bireylere ve ailelere kişisel, kesintisiz ve bütüncül bir birinci basamak sağlık hizmeti sunan, konusunda en az 3 yıl uzmanlık eğitimi görmüş tıp doktorudur. 1974 yılında Hollanda Leuwenhorst'te yapılan İkinci Avrupa Aile Hekimleri Eğitimi Toplantısı'nda da aile hekiminin evrensel tanımı yapılarak kabul edilmiştir. Buna göre aile hekimi "Yaş, cins ve hastalık ayrımı yapmaksızın, kişilere, ailelere ve kendine bağlı topluluğa kişisel, sürekli ve ilk basamak sağlık hizmeti veren uzmanlaşmış tıp doktorudur. Görevini muayenehanesinde, evlerde, bazen bir klinik ya da hastanelerde sürdürür. Erken tanı koymayı amaçlar. Hastalık ve sağlık hakkındaki düşüncelerine, fiziksel, psikolojik ve sosyal faktörleri de dahil eder. Kendisine bir hekim olarak getirilen tüm sağlık problemleri için bir ilk değerlendirme yapar. Kronik, tekrarlayıcı ya da terminal hastalığı olan devamlı tedavisini üstlenir. Hastasıyla uzun süreli bağlantı kurarak, hastalığı hakkında mesleki açıdan kullanabileceği verileri toplar. Diğer medikal ve medikal olmayan branşlarla çalışır." Aile Hekimliği ve Genel Pratisyenlik terimleri, dünyada eş anlamlı olarak kullanılmaktadır ve birinci basamak sağlık hizmeti konusunda özgün uzmanlık eğitimi almış tıp doktorunu tanımlar. Ülkemizdeki pratisyen hekim terimi ise tıp fakültesinden sonra uzmanlık eğitimi almamış hekim için kulanılmaktadır. Ülkemizin Avrupa Birliği'ne girmesi durumunda pratisyen hekimlerin uzmanlık eğitimi almadan çalışamama durumu gündeme geleceğinden burada belirli bir süre için geçiş dönemi eğitimi ve takibinde de en az 3 yıllık uzmanlık eğitiminin şart olduğu gözden kaçmamalıdır. Aile Hekimliği terimi sözüedilen bu ülkelerde Family Medicine veya General Practice olarak geçmektedir. Amerika, Avrupa Birliği ülkeleri ve İsrail gibi pek çok ülkede Aile Hekimliği olarak tanımlanmaktadır. Bu ülkelerin hepsinde ayrı özgün bir tıp disiplini ve uzmanlık dalı olarak yıllardır mevcuttur. Ayrıca dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerde, tıp fakültelerinin bir departmanı (anabilim dalı) olarak da mezuniyet öncesi tıp eğitimine katkıda bulunulmakta, mezuniyet sonrası Aile Hekimliği eğitimi verilmekte, uzman ve akademisyenler yetiştirilmektedir. Aile Hekimliği klinik ağırlıklı, sürekli ve bireysel birinci basamak sağlık hizmeti verecek hekimler yetiştirmeyi hedefleyen bir tıp disiplinidir. Dolayısıyla eğitim içeriği de koruyucu ve tedavi edici klinik bireysel uygulamalara yönelik olmaktadır. Her uzmanlık dalının ve tıp disiplininin olduğu gibi, Aile Hekimliğinin de kendine özgü konuları ve "Textbook" bilgisi tabir edilen temel bilgi ve becerileri vardır. Bu alanla ilgili yayınların büyük çoğunluğunda bu iki terim yanlışlığa imkan vermemek için birlikte ve yanyana kullanılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi'nin 1995 tarihli ve "Avrupa'da Genel Pratisyenlik/Aile Hekimliği Rehberi" adlı dökümanında da bu konuya işaret edilmektedir. Aynı dökümanda Aile Hekimliği/Genel Pratisyenliğin Özellikleri: Yaş, cinsiyet, sosyal sınıf, ırk veya dine bağımlı olmaksızın herkesi kapsaması, Kolay ulaşılabilir olması, Tedavi ve rehabilitasyonun yanında sağlığın geliştirilmesi ve hastalıkların önlenmesini de içeren entegre bir uygulama olması, Hastalığın bir devresi ile sınırlı kalmayıp, bireyin sağlıklı dönemleri dahil tüm yaşamını kapsaması yani sürekli bir hizmet olması, Bir ekip çalışması gerektirmesi, Bireylerin, aileler ve toplumun sağlık sorunlarını, fiziksel, psikolojik ve sosyal açılardan değerlendirmesi, Hastalık merkezli olmaktan çok, birey merkezli olması, Aile yönelimli olması yani kişinin sosyal çevresini de göz önüne alması, Toplum yönelimli olması yani kişiyi sosyal çevresi ile içinde bulunduğu toplum ve o toplumun sağlık sorunları bütününde değerlendirmesi, Bireylerin başka bir uzman hekime sevki söz konusu olduğunda koordinatör görevi üstlenerek hasta için en uygun koşulları sağlaması, Her zaman hastanın yanında ve tarafında olması, Tüm hasta hekim ilşikilerininde gizlilik koşullarına uyulması, şeklinde tanımlanmaktadır. Dünyada bu alandaki en yaygın ve kapsayıcı örgüt ise WONCA (World Organization of National Colleges, Academies and Academic Associations of General Practitioners/Family Physicians) yani Dünya Genel Pratisyenler/Aile Hekimleri Ulusal Kolejleri,Akademileri ve Dernekleri Birliği adını taşımaktadır.WONCA kısaca Dünya Aile Hekimleri Örgütü (World Organization of Family Doctors) olarak adlandırılmaktadır. Avrupa Topluluğu ülkelerinde hekimlerin serbest dolaşımının gündeme gelmesi ile bu ülkelerde tıp eğitiminin standartlarının belirlenmesi zorunlu hale gelmiştir. Yapılan çalışmaların sonucunda 1 Ocak 1995 tarihinden itibaren Avrupa'da Aile Hekimliği için minimum 2 yıllık eğitim zorunluluğu daha sonra en az 3 yıla çıkarılmıştır. Dünya Aile Hekimleri Avrupa Bölgesi (ESGP/FM WONCA Europe), üye ülkelerine yapmakla yükümlü olduğu 10 stratejik görev belirlemiştir; Avrupa'daki tüm tıp okullarında zorunlu mezuniyet öncesi Aile Hekimliği/Genel Pratisyenlik eğitimi, Avrupa'daki tüm tıp okullarında Aile Hekimliği/Genel Pratisyenlik departmanları, Mezuniyet sonrası eğitim alan tüm hekimlerin Aile Hekimliği/Genel Pratisyenlik anabilim dalında zaman geçirmeli, En azından Avrupa Birliği direktiflerine uyan Aile Hekimliği/Genel Pratisyenlikte özgün mesleki eğitimi tüm Avrupa Birliği ülkelerinde yerleştirilmeli ve Avrupa Birliği dışı ülkelerde geliştirilmelidir, Araştırmaya dayalı Aile Hekimliği gelişiminin sürekliliği, Tüm Avrupa ülkelerinde Aile Hekimliği için kalite gelişimine dayalı kanıt, Tıp eğitimi ve resertifikasyonun sürmesinin zorunlu profesyonel klavuzluğu tartışmasını cesaretlendirmek ve gelişimini desteklemek, Tıp eğitimini sürdürmek için araştırma birimleri ile departmanların kuruluşunu desteklemek, Aile Hekimliği içinde koruma, tanı, sağaltım ve bakım ile ilgili uygun bir dengeyi desteklemek, Aile Hekimliği sorumluluğu bilincini hem hastalarda hem de topluluğun tümünde yükseltmek. Avrupa Konseyi, 1986 yılında, Avrupa Topluluğu üyesi ülkelerin birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunumunda görev alacak hekimlerin, tıp fakültesi mezuniyeti sonrası (5500 Saat), en az 3 yıl aile hekimliği eğitimi almış hekimler olması gerektiğini karara bağlamış ve bu kararın uygulanmaya başlanması için 1 Ocak 1995 tarihini hedef olarak belirlemiştir. Aile hekimliğinin uygulanması için uygun ödeme sistemi ve destekleyici yasal düzenlemelere, yönetmeliklere gereksinim vardır. Hizmet kalitesinin üst düzeyde olduğu birçok ülkede yaşayan insanların mevcut eğilimlerini değiştirmek, ancak birinci basamakta kalitenin gösterilmesiyle mümkün olabilecektir. Aile hekimlerinin eğitilmesi zaman alan bir iştir. Bir programı tümden uygulamaya geçmeden önce pilot bir projeyi yaşama geçirmek uzun vadede sonuçlar beklenmeden yanlışları düzeltme olanağını yaratır. Bu nedenle geniş çaplı bir uygulamayla işe başlamamak daha doğru bir yol olarak görülmektedir.(Avrupa'da Genel Pratisyenlik/Aile Hekimliğinin İdari ve Mesleki Gelişimi WHO/Avrupa Bölge Ofisi 1998). Akademik bir tıp disiplini ve klinik uzmanlık dalı olan Aile Hekimliği / Genel Pratisyenliğin tanımı ve ilkeleri evrenseldir. Bu uzmanlık dalının Türkiye'deki gelişimi "Aile Hekimliği" adıyla olmuştur. Birinci basamakta çalışacak hekimin görev tanımı ise her ülkenin ulusal sağlık sisteminin hedef ve özelliklerine göre değişebilmektedir. Bu nedenle Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği, WONCA'nın (Dünya Aile Hekimleri Örgütü)tanımlarına uygun olarak, aile hekimliği uzmanı ve birinci basamak hekimi tanımlarını ayrı ayrı yapmıştır. Buna göre; Aile Hekimleri, disiplinin ilkelerine göre eğitilmiş uzman hekimlerdir. Esas olarak yaş, cinsiyet ve rahatsızlık ayrımı yapmaksızın, tıbbi bakım arayan her bireye, kapsamlı ve sürekli bakım sağlamaktan sorumlu kişisel doktorlardır. Bireylere kendi aileleri, toplumları ve kültürleri ortamında hizmet sunarlar; bunu yaparken her zaman hastalarının bağımsız kişiliklerine saygı duyarlar. Ayrıca topluma karşı da mesleksel sorumluluk duyarlar. Rahatsızlıklarının yönetim planlarını hastalarıyla görüşürken, yineleyen temaslarla oluşan bilgi birikimini ve güveni kullanarak fiziksel, ruhsal, toplumsal, kültürel ve içinde bulunulan ortamın genel şartlarını birlikte değerlendirirler. Aile Hekimleri, sağlığı geliştirerek, hastalıkları önleyerek, tedavi, bakım ya da destek sağlayarak mesleksel görevlerini yerine getirirler. Bu görev tanımı gereğince; hizmet sundukları toplumun sağlık gereksinimlerine ve var olan kaynaklarına göre, gereğinde bu hizmetlere ulaşmada ya doğrudan kendileri ya da diğer uzmanlık dalları ve birinci basamak çalışanlarının hizmetleri aracılığıyla hastalara yardımcı olurlar. Aile hekimleri etkili ve güvenli hasta bakımı için, kendi becerilerini, kişisel yaşam dengelerini ve değerlerini sürdürme ve geliştirme sorumluluğunu üstlenmek zorundadırlar. Aile Hekimliği Disiplininin Özellikleri Sağlık sistemiyle ilk tıbbi temas noktasını oluşturur; hizmet almak isteyenlere açık ve sınırsız bir olanak sağlar; yaş, cinsiyet ya da kişinin başka herhangi bir özelliğine bakmaksızın tüm sağlık sorunlarıyla ilgilenir. Sağlık kaynaklarının etkili kullanımını sağlar. Bunu bireylere sunulan bakımı koordine ederek, birinci basamakta diğer sağlık çalışanlarıyla birlikte çalışarak, diğer uzmanların sunduğu hizmetlerle teması yöneterek ve gerektiğinde hasta adına savunmanlık üstlenerek yapar. Bireye, ailesine ve topluma yönelik kişi-merkezli bir yaklaşım geliştirir. Kendine özgü bir hastayla görüşme süreci vardır. Bu süreç etkili bir iletişimle doktor ve hasta arasında zaman içinde gelişen bir ilişki kurulmasını sağlar. Sağlık hizmetlerinin hastanın gereksinimleriyle belirlenen sürekliliğini sağlamaktan sorumludur. Toplumdaki rahatsızlıkların prevalans ve insidansının belirleyici olduğu özgün bir karar verme süreci vardır. Hastaların akut ve kronik sağlık sorunlarını aynı anda yönetir. Gelişiminin erken evresinde henüz ayrımlaşmamış bir şekilde ortaya çıkan ve ivedi girişim gerektirebilen rahatsızlıkları yönetir. Uygun ve etkili girişimlerle sağlık ve iyilik durumunu geliştirir. Toplumun sağlığı için özel bir sorumluluk üstlenir. Sağlık sorunlarını fiziksel, ruhsal, toplumsal, kültürel ve içinde bulunulan ortamın şartlarıyla ele alır. Birinci Basamak Hekimi; Basamaklandırılmış bir sağlık sistemi içerisinde birinci basamak olarak tanımlanmış birimlerde görev alan hekimdir. Sistemin özelliğine göre tanımı değişiklik gösterebilmekle birlikte, birinci basamak hekimi esas olarak kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ve ayaktan tanı ve tedavi hizmetlerini birlikte sunar. Hastasıyla ilişkisi süreklilik arz eder. Hastanın sağlık kayıtlarını tutmak, ikinci ve üçüncü basamak bakımlarını koordine etmek, ulusal ve bölgesel sağlık hedef ve önceliklerinin planlamasına yardımcı olmak üzere; gereken bildirimleri üst kuruluşlara yapmak ve bu planlama sonucunda merkezi otoritenin öngöreceği programları uygulamak da birinci basamak hekiminin görevleridir.

Geri    Ana Sayfa