Önemli Not
Bu bölümde yer alan bilgiler bazı bilgisayar donanımları ve ayarları ile ilgili fikir vermek amacı ile yayınlanmaktadır. Bunlar kesin kurallar olmamakla birlikte, yeterli teknik bilginiz yoksa bilgisayarınızda denememenizi, yetkili servisinize başvurmanızı öneririz.
İş yerinde bilgisayar başında çalıştığınız günler eve kendinizi yorgun hissederek, baş ağrısı ve göz ağrısı ile mi geliyorsunuz? Daha çok (veya sadece) bilgisayar kullandıktan sonra ortaya çıkan migren ağrısından mı yakınıyorsunuz?
Siz açıkça görmeseniz de monitörünüzdeki görüntü titremektedir. Bu durum, ekranda oluşan görüntünün sürekli olmayıp saniyede 50-80 kez (Hertz - Hz) yeni baştan yaratılıyor olmasından kaynaklanır. Bu işleme ekran tazelenmesi (screen refresh) denir. Her bir tazelenme döngüsü arasında ekran parlaklığı azalır sonra tekrar artar ve titreme bunun sonucunda oluşur. Tazelenme döngüleri arasındaki gecikme ne kadar fazla ise göz bebeklerimizin ve gözümüzün retina tabakasının bu görsel saldırıya tepkisi o kadar artmaktadır. Optik kasları yoran bu durum baş ağrılarına ve migrenlere de neden olmaktadır.
Titremenin hissedileceği eşik değer kişiden kişiye, ekran fosforuna ve çalışma ortamı koşullarına göre değişir. Birçok kişi için 70 Hz'in üzerinde titreme hissedilir değildir, bununla birlikte bazı ortam koşullarında titremenin 100 Hz'e kadar hissedilebildiği de olur. Ancak, hissedilemeyecek düzeydeki bir titremenin dahi göz yorgunluğuna neden olabileceği unutulmamalıdır.
Titreme hassasiyeti
Titreme hassasiyeti kişiden kişiye değişmekle birlikte genelde genç kullanıcılarda daha sık gözlenir. Bir kişide titreme algısı, genelde aşağıdaki durumlardan herhangi biriyle artış gösterir:
- Ekran parlaklığı arttığında
- Oda aydınlanması azaldığında
- Floresan oda ışıklandırması kullanıldığında
- Daha büyük ekran kullanıldığında
- Ekrana yaklaşıldığında
- Ekrana doğrudan değil gözün yan görüşü ile bakıldığında
(Monitörünüzün hemen üzerinden uzaktaki bir nesneye odaklanınız. Gözünüzü bu nesneden ayırmaksızın görüş alanınızın alt bölümünde kalan monitör ekranını hissediniz. Eğer ekran tazelenme hızı uygun şekilde ayarlanmamışsa titremeyi görebilirsiniz.)
İlk adım olarak, ekranınızda titreme olup olmadığını tespit ediniz. Titreme algısı birçok kişide belirgin olmadığı için, bunu ortaya çıkarabilmek için yukarıda sayılan koşulları yaratmaya çalışınız. Örneğin ekran parlaklığını artırınız, oda aydınlatmasını azaltınız ve ekrana mümkün olduğunca yaklaşınız.
Son adım olarak ise titremeyi artıran yukarıdaki işlemlerin tersini yaparak, titremeyi hissedebileceğiniz eşiğin altına düşürmeye çalışınız. Bunun için oda aydınlatmasını yeniden düzenleyip ekran parlaklığını azaltabilirsiniz. En son, ekran kartı üreticinizin sağladığı sürücüler ile ekran tazelenme hızını artırmanız gerekli olabilir.
Ekran tazelenme hızını asla uygun olan minimum değerin daha üzerine ayarlamayınız. Tazelenme hızını çok yüksek bir değere ayarlarsanız resim keskinliği azalacaktır. Ayrıca monitörünüzün destekleyebileceği hızları aşmamaya özen gösteriniz.
Birçok kişi için 75 Hz tazelenme hızı olarak iyi bir başlangıçtır.
Tazeleme hızı ayarlarınızı nasıl kontrol edebilir veya değiştirebilirsiniz?
Öncelikle, eski Microsoft işletim sistemlerine özgü bazı problemlerin olduğunu belirtmek gerekir. Windows 3.x ve Windows 95'in orijinal sürümü tazeleme hızının ayarlanabilmesi için herhangi bir imkan sunmamakta ve 60 Hz'i varsayılan değer olarak atamaktadır. İlgili işletim sistemlerinde bu sınırlamayı aşabilmek için donanıma özgü sürücülere ihtiyaç vardır. Bununla birlikte, MultiRes adı verilen ve aşağıda ayrıntıları anlatılan ücretsiz bir program bu amaçla kullanılmaya değer.Monitör tazeleme hızı ayarlarınızı Bilgisayarım > Denetim Masası > Görüntü > Ayarlar > Gelişmiş > Bağdaştırıcı menü yolundan değiştirebilirsiniz. Ancak Windows NT/2000/XP altında çalışıyorsanız sistem yöneticiniz bu kontrol panel öğesine erişimi kaldırmış olabilir. Bu durumda arzu ettiğiniz ayarlama için sistem yöneticinize başvurmanız uygun olacaktır.
Monitör tazeleme hızınızı tespit etmek veya doğrudan değiştirmek için MultiRes adı verilen ücretsiz küçük bir programı kullanabilirsiniz. Program tek bir exe dosyasından oluşmaktadır. Çift tıkladığınızda görev çubuğuna ikon olarak eklenmekte ve bu ikonu tek tıklamakla menüsüne ulaşılmaktadır.
MultiRes, size, ekran kartı sürücünüzün sunduğu tüm çözünürlük ve tazeleme hızı oranlarını doğrudan ayarlama imkanı veren bir uygulamadır. Eğer bu programı kullanırsanız şunu unutmayınız; son birkaç yıl içerisinde satın alınmış herhangi bir monitörde 75 Hz güvenlidir, fakat daha yüksek değerler bu hızı desteklemeyen bir monitöre (teorik de olsa) zarar verebilir.
Eğer yapmayı düşündüğünüz ayarlar ve sonuçları konusunda yeterli bilginiz yoksa veya emin değilseniz, programı sadece ekran çözünürlüğünüzü ve tazeleme hızınızı öğrenmek için kullanınız. Ayrıca herhangi bir ayarlama yapmadan önce monitörünüzün teknik spesifikasyonlarını ve kullanım kılavuzunu mutlaka okuyunuz.
Not: Bazı bilgisayar oyunları daha iyi performans sağlayabilmek için otomatik olarak ekran tazelenme hızını düşürür. Oyun sonunda ayarlarınızı eski haline getirmeyi unutmayınız.