Bursa İli Büyükorhan, Harmancık, Orhaneli ilçelerinde Tüberküloz Prevalansı Çalışması

Orhaneli Verem Savaşı Dispanserinden gelen istatistiki bilgiler ışığında, bölgenin sosyo-ekonomik ve sağlık hizmetlerinden yararlanma ölçütleri göz önüne alındığında, bölgedeki Tüberküloz hastalarında artma beklenirken, tam tersine belirgin bir azalma gözlemlenmiştir. Bölgede daha önceki yıllarda yapılmış Tüberküloz prevalans araştırmalarının verileri ile karşılaştırmak üzere yeni bir Tüberküloz prevalans araştırması yapılması planlanmıştır. Bu araştırma Bursa Sağlık Müdürlüğü, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanlığı, Verem Savaşı 7. Grup Başkanlığı, Bursa ve Mudanya Verem Savaş Derneği Başkanlıklarının ortak çalışması ile 2002 yılı Nisan ve Ağustos ayları arasında yürütülmüştür.

Çalışma grubunu oluşturmak için, üç ilçe nüfusu önceki yılların Ev Halkı Tespit Fişlerine göre 60.000 kişi olarak değerlendirilmiş ve 16 yerleşim biriminden 3354 kişi, yerleşim birimlerinin ( köyler - mahalleler ) alfabetik listesinden %5 örnekleme hacmi ile rastgele örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Ancak coğrafi dağılımın homojenliğini sağlamak amacıyla 8 yerleşim birimi ve Ev Halkı Tespit Fişlerine göre 1234 kişi çalışmaya eklenerek çalışma grubu 4588 kişiye çıkarılmıştır.

Belirlenen 24 yerleşim birimine araştırmadan bir gün önce gidilerek tekrar nüfus tespiti yapıldı. Toplam 1155 hanede 4088 kişi tespit edildi.

Tablo.1 - Araştırma Grubunun, Nüfus, Hane Sayısı, Yerleşim Birimleri ve Mikrofilm, PPD Testi Sayısına Göre Dağılımı

KÖY-MAHALLE ADI	HANE SAYISI	ETF NÜFUSU	TESPİT	MİKROFİLM	PPD	GELMEYEN
ORHANELİ
BALOĞLU	46	201	177	133	16	28
BAŞKÖY *	86	328	281	257	13	11
GAZİOLUK *	20	51	51	43	0	8
LETAFET	62	260	222	190	22	10
SÖĞÜT	98	406	392	329	37	26
SÜLEYMANBEY	96	313	331	295	17	19
TOPUK *	74	256	239	202	9	28
BÜYÜKORHAN
ÇAKIRYENİCE	46	119	108	94	3	11
ÇÖKENE *	5	20	27	22	2	3
DANAÇALI	124	480	266	229	18	19
KARAÇUKUR	31	104	101	84	11	6
KUŞLAR *	58	290	260	211	28	21
PERÇİN	48	220	184	143	25	16
TEKERLER *	20	75	68	62	5	1
ZAFERİYE	54	308	278	214	45	19
HARMANCIK
BALATDANİŞMENT	42	176	151	127	9	15
BEKDEMİRLER	54	259	253	209	20	24
DEDEBALİ *	46	126	126	117	3	6
GÖLCÜK *	20	88	93	81	3	9
KEPEKDERE	54	250	212	166	14	32
KILAVUZLAR	28	114	104	94	4	6
KOCAPINAR	9	18	26	24	1	1
OKÇULAR	27	90	100	97	1	2
SAÇAKLAR	7	36	38	31	3	4
TOPLAM	1155	4588	4088	3454	309	325

Tespit edilen grupta ( 4088 kişi ); 0-7 yaş grubundaki 309 kişiye PPD uygulandı, 8 yaş ve üzerindeki 3454 kişiye mikrofilm çekildi. 325 kişi yapılan çağrılara rağmen araştırmaya katılmayı reddetti. Çekilen mikrofilmler Uludağ Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalında görevli 2 uzman hekim tarafından değerlendirildi. Bu değerlendirme sonucunda şüphelenilen 165 deneğin, PA akciğer röntgenogramları çekildi. Bu grafilerde aynı kişiler tarafından tekrar değerlendirildi.

Tablo.2 - Mikrofilm sonuçlarına göre olguların dağılımı

Normal akciğer röntgenogramı	3331 (%96.4)
Akciğer parankiminde kalsifiye odaklar (Kod 2A)	20 (%0.57)
Fibrokalsifiye lezyonlar (Kod 2B)	5 (%0.14)
Fibrotik lezyonlar (Kod 2C)	12 (%0.37)
Plevra sekelleri+sinus kapalılığı+bazallerde ve periferde keskin kenarlı kalsifikasyonlar (Kod 3C)	17 (%0.49)
Sinus kapalılığı+konkav veya horizontal sekeller (Kod 3A)	2 (%0.05)
Thoraks ve akciğer anomalileri (Kod 4)	25 (%0.75)
Hilier ve trakeobromşial adenopatiler (Kod 5)	15 (%0.46)
Akciğer tümörü şüphesi (Kod 70)	12 (%0.37)
Kalp hastalığı şüphesi (Kod 80)	10 (%0.28)
Göğüs travması bulgusu (Kod98)	2 (%0.05)
Kavitesiz lezyonlar (Kod 7)	3 (%0.05)
TOPLAM	3454

Değerlendirme sonuçlarına göre; 3331 (%96.4) akciğer röntgenogramları normaldi. 20 olguda (%0.57) akciğer parankiminde kalsifiye odaklar (Kod 2A), 5 olguda (%0.14) fibrokalsifiye lezyonlar (Kod 2B), 12 olguda (%0.37 fibrotik lezyonlar (Kod 2C) bulundu.

Plevra sekelleri sinus kapalılığı ile beraber kaidelerde ve periferde görülen keskin kenarlı kalsifikasyonlar şeklindeydi ve 17 olguda (%0.49) (Kod3C) saptandı,sinus kapalılığı ile beraber konkav veya horizontal sekeller ise (Kod 3A) 2 olguda (%0.05) bulundu.

Thoraks ve akciğer anomali oranı %0.75 (25 olgu) (Kod 4) olarak bulundu. 15 olguda (%0.46) hilier ve trakeobronşial adenopatilere ait görünümler (Kod 5) saptandı. 12 (%0.37) olguda akciğer tümörü (Kod 70) şüphesi,10 olguda (%0.28) kalp hastalığını (Kod 80) düşündüren lezyonlar mevcuttu. Göğüs travmasına ait bulgular (Kod 98) 2 olguda (%0.05) ve kavitesiz lezyonlar (Kod 7) 2 olguda (%0.05) mevcuttu.

Tablo.3 - PPD yapılan kişilerin dağılımı

Yapılan tüberkülin		322
Okunan tüberkülin		320
BCG (-)	PPD (+) 6 mm	-
	PPD (-) 0-5 mm	47
BCG (+)	PPD (+) 6 mm	135
	PPD (-) 0-5 mm	138

Tablo.3'de de görüldüğü üzere; yapılan PPD test çalışmasına göre, daha önce tüberküloz şüphesine rastlanılmadı. Skar kontrolüne göre, araştırma bölgesindeki 320, 0-7 yaş arası bebek ve çocuktan, 273' üne daha önce BCG aşısı yapıldığı ( % 85.3 ), 47 bebek ve çocuğa ise daha önce aşı yapılmadığı ( % 14. 7 ) tespit edilmiştir. ( Son 7 yıl Bursa İl Geneli BCG aşı oranları % 95 ile % 100 arasında değişmektedir. )Aşı olan 273 bebek ve çocuğun, PPD değerlendirmesinde, 135' inin ( % 49.5 ) daha önce yapılan BCG aşısıyla korunduğu, 138' inin ( % 50. 5 ) ise yapılan BCG aşısına rağmen korunmadığı tespit edilmiştir.

Mikrofilm taramalarına göre, 1980 yılında Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı tarafından yapılan araştırma ile, ilimiz genelinde %0.37 oranında olan Tüberküloz prevalansının, 2002 yılında, Bursa Sağlık Müdürlüğü, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanlığı, Verem Savaşı 7. Grup Başkanlığı, Bursa ve Mudanya Verem Savaş Derneği Başkanlıklarının ortak yürüttüğü çalışma ile, geri kalmışlığı ve koruyucu sağlık hizmetlerinden yaralanma oranının il geneline göre düşük olduğu bilinen Büyükorhan, Harmancık ve Orhaneli İlçelerinde %0.05'e düştüğü tespit edilmiştir. Yapılan Tüberküloz savaşının başarılı olduğu araştırma sonuçlarından da anlaşılmaktadır. Tüberküloza karşı verilen bu mücadelenin devam etmesi gerektiği aşikardır.